menu

żołnierz zawodowy
kadra zawodowa
zdolność do służby
służba kandydacka
powołanie do służby
przebieg służby
prawa i obowiązki
uprawnienia socjalne
wyróżnienia i nagrody
odpowiedzialność dyscyplinarna
ograniczenia publiczne
zwolnienie ze służby
mobilizacja




 

Prawa i obowiązki służbowe


W trakcie wykonywania zadań służbowych, obowiązkiem żołnierza jest noszenie odpowiedniego umundurowania służbowego, w tym odznak i oznak wojskowych. W sytuacjach wyszczególnionych przez dowódcę jednostki żołnierz jest zobowiązany do noszenia uzbrojenia lub orderów i odznaczeń.

Żołnierze są też obowiązani do utrzymywania odpowiedniej sprawności fizycznej, pozwalającej na właściwe pełnienie swojej funkcji. Z uwagi na fundamentalne znaczenie stanu kondycji fizycznej dla ogółu zadań wykonywanych w ramach służby wojskowej, obowiązek ten jest egzekwowany w dwójnasób: po pierwsze, poprzez organizowanie specjalnych zajęć z wychowania fizycznego, na które żołnierze muszą uczęszczać w trakcie pełnienia służby; po drugie, poprzez coroczny, obowiązkowy test sprawności fizycznej (zwolnienie z testu jest jednak możliwe z przyczyn zdrowotnych, w przypadku kobiet natomiast przyczyną zwolnienia może być także ciąża i karmienie piersią).

Kolejnym niezwykle ważnym obowiązkiem jest zachowanie tajemnicy odnośnie do informacji niejawnych, w których posiadanie weszli w trakcie pełnienia służby; w szczególności dotyczy to także informacji dotyczących innych państw, chronionych na podstawie wiążących umów międzynarodowych. Obowiązek ten zasadniczo trwa dożywotnio, zwolnienie z niego występuje wyłącznie za zgodą dowódcy danej jednostki wojskowej (po ustaniu służby wojskowej zgody udzielić może Minister Obrony Narodowej).

Obowiązek złożenia oświadczenia majątkowego nie dotyczy wszystkich osób pełniących służbę wojskową, a jedynie: oficerów zawodowych (z wyjątkiem sędziów wojskowych oraz prokuratorów do spraw wojskowych), oraz podoficerów zajmujących stanowiska w organach finansowych i logistycznych.

Każdy żołnierz zawodowy musi natomiast złożyć dowódcy pisemne zawiadomienie, za każdym razem, gdy podejmuje zamiar pobytu za granicą w celach niezwiązanych ze służbą. Dowódca jednostki może w takiej sytuacji nie wyrazić zgody na wyjazd, jeżeli mogłoby to skutkować ryzykiem naruszenia przepisów ustawy o ochronie informacji niejawnych.

Szczególny charakter służby wojskowej skutkuje także wprowadzeniem przez ustawodawcę wymogu każdorazowego informowania bezpośrednich przełożonych w sytuacji, gdy żołnierz nie jest zdolny stawić się do służby, lub gdy wie, że stawi się z opóźnieniem.

Żołnierze zawodowi obowiązani są również do poddania się bezpłatnym szczepieniom ochronnym oraz do przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Wymiar służby tygodniowo nie powinien przekroczyć czterdziestu ośmiu godzin; za czas pełnienia służby powyżej czterdziestu godzin przyznaje się żołnierzowi czas wolny w takim samym wymiarze.

Żołnierze uprawnieni są do jedenastu godzin nieprzerwanego odpoczynku na dobę oraz przynajmniej dwudziestu czterech godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowo. Każdego roku, żołnierz ma prawo do dwudziestu sześciu dni urlopu wypoczynkowego.

Żołnierze co do zasady nie mogą prowadzić działalności gospodarczej lub podejmować pracy zarobkowej; w wyjątkowych sytuacjach dowódca jednostki wojskowej może jednak takie uprawnienie przyznać. Może to nastąpić, jeżeli działalność, którą żołnierz ma zamiar podjąć, wpływa na podnoszenie jego kwalifikacji, a w dodatku nie stoi w sprzeczności z pełnieniem obowiązków służbowych, oraz nie narusza godności i prestiżu żołnierza zawodowego.

Istotnym uprawnieniem jest również możliwość pobierania nauki - o ile nie przeszkadza to w prawidłowym wykonywania obowiązków służbowych. W określonych przypadkach żołnierz może również wystąpić do dowódcy jednostki wojskowej o przyznanie pomocy w pobieraniu nauki; pomoc taka jednak może być przyznana jedynie wówczas, gdy poziom i kierunek nauki są związane z wymaganiami kwalifikacyjnymi na obecnym, lub planowanym stanowisku służbowym w formacji.

Żołnierz ma prawo do przebywania na urlopie macierzyńskim i wychowawczym na zasadach określonych w kodeksie pracy.

Żołnierzom zawodowym przysługują także nieodpłatne świadczenia i materiały stomatologiczne w wypadkach związanych z pełnieniem służby poza granicami państwa.

Tak zwany dodatek za rozłąkę przysługuje żołnierzom pozostającym w związku małżeńskim lub posiadających dzieci na utrzymaniu; obejmuje on także zwrot kosztów przejazdu (dotyczy on przejazdów co najwyżej raz na miesiąc).

Żołnierze zawodowi mają też prawo do zakwaterowania oraz innych przynależnych świadczeń na zasadach określonych przepisami ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej.

Poniższa tabela zawiera podstawowe i najbardziej znamienne obowiązki, uprawnienia oraz zakazy obowiązujące żołnierzy zawodowych wymienione w ustawie.


Obowiązki Uprawnienia Zakazy
  1. noszenie umundurowania, odznak i odznak wojskowych w czasie wykonywania zadań służbowych
  2. noszenie uzbrojenia, orderów i odznaczeń w przypadkach określonych przez dowódcę jednostki wojskowej
  3. utrzymywanie sprawności fizycznej, zapewniającej wykonanie zadań służbowych (raz na rok żołnierz poddawany jest sprawdzianowi sprawności fizycznej
  4. zachowanie w tajemnicy wszystkich informacji niejawnych, z którymi zapoznali się podczas bądź w związku z pełnieniem służby wojskowej (obowiązek ten trwa również po zakończeniu służby)
  5. oficerowie zawodowi, z pewnymi wyjątkami, oraz podoficerowie pełniący służbę w organach finansowych i logistycznych, są zobowiązani do złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym
  6. poinformowanie w formie pisemnej dowódcy jednostki o zamiarze wyjazdu i pobytu za granicą w celach niezwiązanych z zawodową służbą wojskową
  7. uprzedzenie bezpośredniego przełożonego o niemożności stawienia się do służby lub spóźnieniu z przyczyn z góry wiadomych lub możliwych do przewidzenia
  8. przestrzeganie przepisów BHP
  1. pobieranie nauki, jeżeli nie koliduje to z wykonywaniem zadań służbowych
  2. możność uczestniczenia w zgromadzeniach akcjonariuszy lub zgromadzeniach wspólników
  3. prawo do co najmniej:
    1. 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie
    2. 24 godzin nieprzerwanego odpoczynku w okresie 7 dni
    3. coroczny urlop wypoczynkowy w wymiarze 26 dni roboczych
    4. coroczny dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze:
      • 5 dni roboczych - po osiągnięciu piętnastu lat czynnej służby
      • 10 dni roboczych - po osiągnięciu dwudziestu lat czynnej służby
      • 15 dni roboczych - po osiągnięciu dwudziestu pięciu lat czynnej służby
    5. urlop wychowawczy na zasadach określonych w Kodeksie pracy
    6. otrzymanie umundurowania, wyekwipowania, uzbrojenia, a w określonych przypadkach również wyżywienia (lub ekwiwalentu pieniężnego)
    7. coroczne bezpłatne badania profilaktyczne oraz bezpłatne szczepienia ochronne
    8. prawo do zakwaterowania
  • podejmowania pracy zarobkowej* i prowadzenia działalności gospodarczej
  • wchodzenia w skład organów spółek, innych przedsiębiorców oraz fundacji
* praca zarobkowa rozumiana jako praca świadczona osobiście w ramach stosunku pracy bądź na podstawie innego tytułu, jeżeli pracy jest wykonywana przez okres dłuższy niż 1 miesiąc

 

 

 

Porady prawne


Kancelaria Adwokacka w Warszawie

tel. 22-499-33-22
tel. 881 209 300


Copyright © Kancelaria Adwokacka, Adwokat Piotr Stączek | zastrzeżenia prawne